آخرین بررسی حقوقی: مهر ۱۴۰۵
برای وصول مهریه، در صورت وجود شرایط اجرایی می‌توان اموال متعلق به زوج را شناسایی و توقیف کرد؛ اما هر مالی قابل فروش نیست. مهم‌ترین محدودیت، مستثنیات دین است؛ یعنی اموالی که قانون برای حفظ حداقل زندگی و امکان امرار معاش بدهکار از توقیف و فروش مستثنا کرده است.
ملک، خودرو، حساب بانکی، سهام، مطالبات و سهم‌الارث می‌توانند حسب شرایط قابل بررسی برای توقیف باشند. در مقابل، منزل مسکونی متناسب با شأن شخص در حالت اعسار، اثاثیه ضروری، ابزار کار لازم و برخی موارد دیگر ممکن است مشمول ماده ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی شوند.
پاسخ سریع
- اصل، امکان توقیف اموال متعلق به زوج برای اجرای مهریه است؛ مگر آنچه قانون مستثنی کرده باشد.
- خانه فقط به این دلیل که «تنها خانه» است همیشه مصون نیست؛ معیار، نیاز و شأن عرفی در حالت اعسار است.
- خودرو به‌طور خودکار مستثنیات دین نیست؛ اگر ابزار ضروری امرار معاش باشد وضعیت متفاوت می‌شود.
- حکم تقسیط مانع توقیف مال جدیدی که بعداً کشف می‌شود نیست.
- بعد از توقیف، در صورت نبود مانع قانونی، ارزیابی و مزایده می‌تواند برای وصول طلب انجام شود.
چه اموالی برای مهریه قابل توقیف است؟
- ملک و زمین متعلق به زوج، با رعایت مستثنیات دین؛
- خودرو و وسایل نقلیه‌ای که مشمول استثنای ابزار کار ضروری نباشند؛
- موجودی حساب‌ها و سپرده‌ها در حدود مقررات؛
- سهام، اوراق بهادار و برخی حقوق مالی؛
- مطالبات زوج از اشخاص ثالث؛
- سهم‌الارثی که مالکیت زوج نسبت به آن محقق شده و قابلیت توقیف دارد؛
- سهم مشاع از مال، در صورت وجود شرایط قانونی.
مستثنیات دین چیست؟
ماده ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی فهرست مشخصی ارائه کرده است: منزل مسکونی متناسب با شأن محکوم‌علیه در حالت اعسار، اثاثیه ضروری، آذوقه مورد نیاز، ابزار علمی برای اهل علم، وسایل و ابزار کار ضروری، تلفن مورد نیاز و در شرایطی مبلغ ودیعه اجاره.
آیا خانه برای مهریه قابل توقیف است؟
اگر خانه بیش از نیاز و شأن عرفی شخص در حالت اعسار باشد و مال دیگری در دسترس نباشد، تبصره ۱ ماده ۲۴ امکان فروش و پرداخت مازاد بر قیمت یک مسکن متناسب را پیش‌بینی کرده است. بنابراین عبارت «خانه اول هیچ‌وقت توقیف نمی‌شود» بیش از حد مطلق است.
آیا خودرو برای مهریه توقیف می‌شود؟
خودرو در فهرست مستقل مستثنیات دین نیامده است. اگر خودرو صرفاً وسیله شخصی باشد، اصل بر این نیست که به دلیل نیاز روزمره از توقیف مصون شود. اما اگر واقعاً ابزار ضروری کار و امرار معاش باشد، می‌توان درباره شمول بند مربوط به ابزار کار استدلال کرد و تصمیم نهایی با مرجع اجرا و دادگاه است.
توقیف حساب بانکی و حقوق
موجودی حساب و مطالبات مالی قابل بررسی برای توقیف‌اند. درباره حقوق و مزایای مستمر نیز مقررات اجرای احکام مدنی محدودیت‌های خاصی دارد و تمام حقوق ماهانه یکجا قابل برداشت نیست. میزان قابل کسر به وضعیت خانوادگی و مقررات مربوط بستگی دارد.
آیا سهم‌الارث برای مهریه قابل توقیف است؟
اگر ارث به زوج رسیده و سهم او از ترکه قابل تعیین و توقیف باشد، طلبکار می‌تواند حسب وضعیت پرونده برای توقیف سهم وی اقدام کند. تا زمانی که مالکیت یا سهم قابل اجرا روشن نشده، ممکن است ابتدا تشریفات مربوط به ترکه و سهم وارث لازم باشد.
بعد از توقیف مال چه اتفاقی می‌افتد؟
- ابلاغ و تثبیت توقیف؛
- در صورت نیاز، ارزیابی مال توسط کارشناس؛
- رسیدگی به اعتراض‌های احتمالی مالک یا شخص ثالث؛
- بررسی ادعای مستثنیات دین؛
- در نبود مانع، انجام تشریفات مزایده؛
- استیفای طلب از حاصل فروش در حدود محکوم‌به و هزینه‌های قانونی.
اگر شخص ثالث بگوید مال متعلق به اوست چه می‌شود؟
صرف اینکه مال در تصرف زوج بوده یا نام او در یک سند آمده همیشه پایان کار نیست. اشخاص ثالث می‌توانند در شرایط قانونی نسبت به توقیف اعتراض کنند و مرجع صالح باید مالکیت و اسناد آن‌ها را بررسی کند. به همین دلیل توقیف مال مورد اختلاف ممکن است زمان بیشتری ببرد.
تفاوت توقیف اموال با فرار از دین
توقیف اموال درباره دارایی موجود و قابل دسترس است. اگر زوج پیش از توقیف، مال را منتقل کرده باشد، موضوع ممکن است وارد بحث معامله صوری یا انتقال به قصد فرار از دین شود که قواعد و ادله متفاوتی دارد و نباید با توقیف ساده یکی دانسته شود.
مطالب مرتبط
منابع قانونی این راهنما
- ماده ۲۴ و تبصره‌های آن از قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی؛
- تبصره ۱ ماده ۱۱ همان قانون درباره امکان استیفا از اموال بعداً کشف‌شده؛
- قانون اجرای احکام مدنی درباره توقیف، ارزیابی، اعتراض و مزایده.
سؤالات متداول
آیا تنها خانه مرد برای مهریه قابل توقیف است؟
اگر خانه در حد نیاز و شأن عرفی او در حالت اعسار باشد ممکن است مستثنیات دین باشد؛ اگر بیش از نیاز و شأن باشد، قانون درباره مازاد آن راهکار پیش‌بینی کرده است.
آیا خودرو جزو مستثنیات دین است؟
خودرو به‌طور مستقل در فهرست ماده ۲۴ نیست؛ اما اگر واقعاً ابزار ضروری امرار معاش باشد، امکان طرح ادعای ابزار کار وجود دارد و تصمیم با مرجع صالح است.
آیا بعد از قسطی شدن مهریه می‌توان مال توقیف کرد؟
بله. حکم تقسیط مانع وصول بخش پرداخت‌نشده مهریه از اموال بعداً شناسایی‌شده نیست.
آیا سهم‌الارث شوهر برای مهریه قابل توقیف است؟
در صورتی که سهم زوج از ترکه محقق و قابل تعیین باشد، حسب شرایط پرونده امکان توقیف آن وجود دارد.
