آخرین بررسی حقوقی: مهر ۱۴۰۵
برای تقسیط مهریه جدول ثابت، درصد قانونی مشخص یا حداقل پیش‌قسط یکسان برای همه وجود ندارد. دادگاه پس از احراز اعسار یا ناتوانی از پرداخت یکجای محکوم‌به، با توجه به درآمد واقعی مرد، هزینه‌های ضروری زندگی و وضعیت مالی او درباره مهلت یا اقساط تصمیم می‌گیرد. بنابراین عباراتی مثل «پیش‌قسط مهریه همیشه ۱۰ درصد است» یا «ماهانه حتماً یک سکه» مبنای قانونی عمومی ندارند.
ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی معیار اصلی را روشن کرده است: اقساط باید با وضعیت درآمد و معیشت ضروری مدیون متناسب باشد و به شکلی تعیین شود که توان پرداخت آن را داشته باشد. اگر هنوز اصل اعسار محل اختلاف است، ابتدا باید شرایط اعسار مهریه و مدارک مالی بررسی شود.
پاسخ سریع
- پیش‌قسط مهریه عدد ثابت قانونی ندارد و به وضعیت مالی هر پرونده بستگی دارد.
- تقسیط معمولاً پس از بررسی اعسار و دارایی‌های زوج انجام می‌شود.
- صدور حکم تقسیط مانع توقیف اموالی که بعداً پیدا می‌شود نیست.
- هر دو طرف می‌توانند در صورت تغییر درآمد، معیشت یا تورم، تعدیل اقساط را بخواهند.
- پرداخت‌نکردن یک قسط به‌تنهایی به معنی جلب خودکار و فوری نیست؛ وضعیت پرونده و تصمیم مرجع اجرا اهمیت دارد.
تقسیط مهریه دقیقاً یعنی چه؟
تقسیط یعنی دادگاه پذیرفته است که بدهکار در آن مقطع توان پرداخت یکجای محکوم‌به را ندارد، اما می‌تواند دین را در یک برنامه پرداخت تدریجی بپردازد. اصل بدهی از بین نمی‌رود و حکم تقسیط به معنای بخشیده‌شدن بخشی از مهریه نیست.
اگر در آینده مالی از زوج شناسایی شود، تبصره ۱ ماده ۱۱ اجازه می‌دهد بخش پرداخت‌نشده محکوم‌به از آن مال یا مطالبات او وصول شود. به همین دلیل تصور اینکه «با گرفتن حکم اقساط دیگر هیچ مالی قابل توقیف نیست» درست نیست.
پیش‌قسط مهریه چگونه تعیین می‌شود؟
قانون مبلغ یا درصد ثابتی برای پیش‌قسط تعیین نکرده است. دادگاه ممکن است با توجه به دارایی‌های در دسترس، درآمد، شغل، هزینه‌های ضروری، تعداد افراد تحت تکفل، سابقه مالی و سایر قرائن، مبلغی را به‌عنوان پرداخت اولیه در نظر بگیرد و باقی‌مانده را قسط‌بندی کند. در پرونده‌ای که شخص حقوق ثابت و دارایی قابل‌توجه دارد، نتیجه می‌تواند با پرونده فردی که درآمد نامنظم و فاقد مال قابل دسترس است کاملاً متفاوت باشد.
مبلغ هر قسط بر چه اساسی تعیین می‌شود؟
مبنای قانونی، توان واقعی پرداخت است؛ نه خواسته یک‌طرفه زن یا مرد. دادگاه باید درآمد مدیون و معیشت ضروری او را لحاظ کند. فیش حقوقی، گردش حساب، سوابق بیمه، مالکیت خودرو و ملک، فعالیت اقتصادی، مطالبات از دیگران و حتی تناقض میان ادعای اعسار و دارایی‌های شناسایی‌شده می‌تواند در تصمیم اثر بگذارد.
آیا تقسیط مهریه فقط به صورت سکه‌ای است؟
خیر. اگر مهریه سکه باشد، دادگاه می‌تواند برنامه پرداخت را بر مبنای تعداد سکه یا معادل قابل اجرا تعیین کند؛ اما شکل دقیق حکم به مفاد رأی بستگی دارد. در مهریه‌های وجه نقد یا مال دیگر نیز نحوه اجرا متناسب با همان محکوم‌به مشخص می‌شود.
اگر قیمت سکه بالا برود می‌توان اقساط را کم یا زیاد کرد؟
تبصره ۲ ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی به هر دو طرف اجازه می‌دهد با دادخواست، تعدیل اقساط را بخواهند. دادگاه می‌تواند با توجه به نرخ تورم رسمی یا تغییر در وضعیت معیشت و درآمد محکوم‌علیه، میزان اقساط را تغییر دهد. افزایش قیمت سکه به‌تنهایی نتیجه از پیش تعیین‌شده ایجاد نمی‌کند؛ باید اثر واقعی آن در کنار وضعیت مالی طرفین بررسی شود.
اگر مرد قسط یا پیش‌قسط مهریه را نپردازد چه می‌شود؟
عدم پرداخت می‌تواند موجب ادامه اقدامات اجرایی و در شرایط قانونی درخواست اعمال ضمانت‌اجرا شود، اما «یک قسط عقب افتاد = جلب فوری و خودکار» قاعده دقیقی نیست. مرجع اجرا وضعیت عدم پرداخت، درخواست‌های احتمالی تعدیل، عذر موجه و شرایط مقرر در قانون و آیین‌نامه را بررسی می‌کند.
اگر درآمد فرد واقعاً کاهش یافته است، اقدام درست معمولاً رهاکردن اقساط نیست؛ بلکه باید به‌موقع برای تعدیل اقساط اقدام و دلایل تغییر وضعیت مالی ارائه شود.
آیا با تقسیط، زن دیگر نمی‌تواند مال توقیف کند؟
خیر. حکم تقسیط فقط شیوه پرداخت در وضعیت فعلی را تنظیم می‌کند. اگر ملک، خودرو، حساب، سهام، طلب یا مال قابل توقیف دیگری بعداً شناسایی شود، امکان استیفای بخش اجرا نشده دین از آن وجود دارد؛ البته مستثنیات دین باید رعایت شود.
برای درخواست تقسیط چه مدارکی مهم است؟
- دادنامه یا اجراییه مربوط به محکومیت مالی؛
- صورت کامل اموال، حساب‌ها، مطالبات و نقل‌وانتقالات طبق قانون؛
- اسناد درآمد مانند فیش حقوقی، قرارداد کار یا مدارک فعالیت اقتصادی؛
- مدارک هزینه‌های ضروری و افراد تحت تکفل؛
- در صورت استناد به شهادت، شهادت‌نامه شهود واجد شرایط در موارد لازم؛
- هر مدرکی که کاهش یا افزایش توان مالی را نشان دهد.
اشتباهات رایج درباره تقسیط مهریه
- اعتماد به جدول‌های اینترنتی با پیش‌قسط و اقساط ثابت؛
- پنهان‌کردن مال و تصور اینکه دادگاه فقط فیش حقوقی را می‌بیند؛
- فرض اینکه حکم تقسیط مانع توقیف دارایی‌های بعدی است؛
- عدم اقدام برای تعدیل اقساط پس از تغییر جدی درآمد؛
- یکی دانستن «اعسار» با «بخشیده‌شدن مهریه».
مطالب مرتبط
منابع قانونی این راهنما
- ماده ۱۱ و تبصره‌های آن از قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی؛
- مواد ۳، ۸، ۹ و ۱۰ همان قانون درباره اعسار، فهرست اموال، شهود و بررسی وضعیت مالی؛
- مقررات آیین‌نامه اجرایی قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی درباره اجرای اقساط و ضمانت‌اجرا.
سؤالات متداول
حداقل پیش‌قسط مهریه در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
حداقل قانونی ثابتی برای همه پرونده‌ها وجود ندارد. دادگاه با توجه به وضعیت مالی و معیشتی زوج و دلایل پرونده تصمیم می‌گیرد.
آیا بعد از تقسیط مهریه می‌توان خودرو یا ملک مرد را توقیف کرد؟
بله، حکم تقسیط مانع وصول بخش پرداخت‌نشده مهریه از اموالی که بعداً شناسایی می‌شود نیست؛ مشروط به رعایت مستثنیات دین.
اگر یک قسط مهریه پرداخت نشود فوراً حکم جلب صادر می‌شود؟
خیر، عدم پرداخت می‌تواند ضمانت‌اجرا داشته باشد اما جلب خودکار و فوری صرفاً با عقب افتادن یک قسط، بدون بررسی شرایط قانونی، قاعده عمومی نیست.
آیا می‌توان مبلغ اقساط مهریه را تغییر داد؟
بله. هر یک از طرفین می‌توانند با اثبات تغییر در درآمد، معیشت یا شرایط اقتصادی، تعدیل اقساط را از دادگاه بخواهند.
