آخرین بررسی حقوقی: مهر ۱۴۰۵
اعسار مهریه به این معناست که مرد ادعا می‌کند در حال حاضر مال یا توان کافی برای پرداخت یکجای محکوم‌به را ندارد. قبول اعسار، اصل بدهی مهریه را از بین نمی‌برد؛ اثر اصلی آن می‌تواند دادن مهلت یا تقسیط پرداخت باشد.
قانون برای دادخواست اعسار صرفاً یک فرم ساده در نظر نگرفته است. مدعی اعسار باید اطلاعات مالی گسترده‌ای ارائه کند و دادگاه نیز مکلف است وضعیت مالی او را بررسی کند. پنهان‌کردن دارایی، حساب، طلب یا نقل‌وانتقال می‌تواند به اعتبار ادعای اعسار لطمه بزند.
پاسخ سریع
- اعسار یعنی ناتوانی فعلی از پرداخت یکجای بدهی، نه حذف مهریه.
- فهرست اموال، حساب‌ها، مطالبات و نقل‌وانتقالات یک سال قبل از طرح دعوا باید اعلام شود.
- در مواردی که اثبات اعسار بر عهده مرد است و به شهادت استناد می‌کند، قانون شرایط مشخصی برای شهادت‌نامه حداقل دو شاهد مقرر کرده است.
- دادگاه فقط به اظهارات طرفین اکتفا نمی‌کند و باید وضعیت مالی را بررسی و استعلام کند.
- قبول اعسار می‌تواند به تقسیط منجر شود، اما اموال بعداً کشف‌شده همچنان قابل دسترسی‌اند.
اعسار از مهریه چیست؟
اعسار در این حوزه یعنی محکوم‌علیه مالی ندارد که بتواند از محل آن محکوم‌به را یکجا بپردازد یا دسترسی به چنین مالی برای او ممکن نیست. دادگاه با بررسی سابقه مالی، دارایی فعلی، درآمد، نقل‌وانتقالات و ادله طرفین تصمیم می‌گیرد.
مهلت دادخواست اعسار چه اهمیتی دارد؟
ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی برای وضعیت اجرای محکومیت و امکان بازداشت، به زمان طرح اعسار اهمیت داده است. اگر محکوم‌علیه ظرف سی روز از ابلاغ اجراییه، همراه با صورت کامل اموال دادخواست اعسار بدهد، در شرایط مقرر قانون تا تعیین تکلیف اعسار از آثار شدید اجرایی پیش‌بینی‌شده مصون می‌ماند. تأخیر در طرح دعوا می‌تواند وضعیت اجرایی را متفاوت کند.
برای اعسار مهریه چه مدارکی لازم است؟
ماده ۸ قانون، مدعی اعسار را ملزم کرده صورت مشروح اموال خود را ارائه کند. این فهرست فقط ملک و خودرو نیست و دامنه گسترده‌تری دارد.
- اموال منقول و غیرمنقول و ارزش تقریبی آن‌ها؛
- وجوه نقد و حساب‌های بانکی داخلی و خارجی؛
- اموالی که نزد اشخاص ثالث دارد؛
- مطالبات و طلب‌های او از دیگران؛
- فهرست نقل‌وانتقالات و تغییرات اموال از یک سال قبل از طرح دعوا؛
- مدارک درآمد، شغل، حقوق، بیمه و فعالیت اقتصادی؛
- در صورت استناد به شهادت، شهادت‌نامه واجد شرایط قانونی.
شهود اعسار باید چه شرایطی داشته باشند؟
شاهد اعسار نباید صرفاً بگوید «ایشان پول ندارد». ماده ۹ مقرر کرده شاهد باید به‌مدتی با مدعی معاشرت داشته باشد که از وضعیت معیشت او آگاهی کافی پیدا کرده و درباره شغل، درآمد، نحوه امرار معاش و نبود مال قابل دسترس توضیح دهد. در مواردی که قانون شهادت‌نامه را لازم می‌داند، حداقل دو شاهد مورد اشاره ماده ۸ مطرح است.
دادگاه چگونه دارایی مرد را بررسی می‌کند؟
ماده ۱۰ دادگاه را مکلف کرده پس از ثبت دادخواست اعسار از مراجع ذی‌ربط و به هر نحو ممکن وضعیت مالی را بررسی کند. بنابراین صرف ارائه استشهادیه تعیین‌کننده نیست. سوابق مالکیت، حساب‌ها، نقل‌وانتقالات و قرائن مالی می‌تواند در ارزیابی ادعا اثر داشته باشد.
بار اثبات اعسار با چه کسی است؟
پاسخ همیشه یکسان نیست و سابقه مالی مدیون اهمیت دارد. اگر سابقه ملائت او ثابت باشد یا وضعیت پرونده به‌گونه‌ای باشد که اثبات ناتوانی بر عهده او قرار گیرد، باید اعسار را با ادله کافی ثابت کند. به همین دلیل سابقه مالکیت یا دریافت وجه قابل‌توجه می‌تواند در دفاع زوجه مهم باشد.
زن چگونه می‌تواند با اعسار مهریه مخالفت کند؟
- معرفی اموال یا حساب‌هایی که در دادخواست اعسار ذکر نشده‌اند؛
- ارائه سند درباره شغل، درآمد یا فعالیت اقتصادی واقعی؛
- نشان دادن نقل‌وانتقالات نزدیک به زمان مطالبه مهریه؛
- بیان تناقض میان شهادت شهود و وضعیت واقعی زندگی و کسب‌وکار؛
- اثبات سابقه ملائت یا مالکیت دارایی‌هایی که نحوه خروج آن‌ها روشن نیست؛
- درخواست استعلام‌های لازم از مراجع مربوط.
اگر اعسار پذیرفته شود چه اتفاقی می‌افتد؟
دادگاه می‌تواند مطابق ماده ۱۱ مهلت مناسب بدهد یا حکم تقسیط صادر کند. اقساط باید با درآمد و معیشت ضروری مدیون متناسب باشد. این حکم مانع آن نیست که اگر بعداً مال قابل توقیفی کشف شد، بخش پرداخت‌نشده مهریه از آن وصول شود.
اگر اعسار رد شود چه می‌شود؟
با رد قطعی اعسار، عملیات اجرای حکم ادامه پیدا می‌کند و حسب شرایط پرونده ضمانت‌اجراهای قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی قابل طرح است. نتیجه دقیق به وضعیت اجرایی، زمان طرح اعسار و تصمیم‌های قبلی پرونده بستگی دارد.
تفاوت اعسار مهریه و تقسیط مهریه
اعسار درباره وضعیت ناتوانی مالی است؛ تقسیط یکی از نتایجی است که ممکن است بعد از احراز اعسار صادر شود. به همین دلیل بهتر است این دو مفهوم را در یک عبارت ساده «قسطی شدن مهریه» خلاصه نکنیم.
مطالب مرتبط
منابع قانونی این راهنما
- مواد ۳، ۷، ۸، ۹، ۱۰ و ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی؛
- آیین‌نامه نحوه اجرای محکومیت‌های مالی؛
- مقررات اجرای احکام درباره شناسایی و توقیف اموال.
سؤالات متداول
برای اعسار مهریه چند شاهد لازم است؟
در مواردی که مدعی اعسار برای اثبات ادعای خود به شهادت استناد می‌کند و شرایط ماده ۸ برقرار است، شهادت‌نامه کتبی حداقل دو شاهد با اوصاف قانونی مطرح است.
آیا داشتن حقوق ثابت مانع اعسار است؟
نه لزوماً. دادگاه کل وضعیت مالی، میزان درآمد، دارایی‌ها و معیشت ضروری را بررسی می‌کند؛ اما حقوق ثابت در ارزیابی توان پرداخت مؤثر است.
اگر مرد مالی را در دادخواست اعسار اعلام نکند چه می‌شود؟
کتمان یا اعلام ناقص دارایی می‌تواند اعتبار ادعای اعسار را مخدوش کند و بسته به شرایط آثار قانونی دیگری نیز داشته باشد.
قبول اعسار یعنی مهریه بخشیده می‌شود؟
خیر. اصل دین باقی است و معمولاً فقط شیوه و زمان پرداخت تغییر می‌کند.
