آخرین بررسی حقوقی: مهر ۱۴۰۵
بله؛ در حالت عادی اگر زن درخواست طلاق کند، مهریه او از بین نمی‌رود. مالکیت زن بر مهریه از زمان عقد ایجاد می‌شود و صرف اینکه آغازکننده دعوای طلاق زن باشد، سبب سقوط این حق نیست.
آنچه باعث می‌شود در بعضی پرونده‌ها زن تمام یا بخشی از مهریه را نگیرد، معمولاً یک عامل جداست: مثلاً زن برای طلاق خلع مالی را بذل می‌کند، در طلاق توافقی درباره مهریه توافق می‌شود، یا قبلاً مهریه را به‌طور معتبر ابراء یا بخشیده است. بنابراین باید «درخواست طلاق از طرف زن» را از «بخشش مهریه» جدا کرد.
پاسخ کوتاه به مهم‌ترین حالت‌ها
- طلاق به دلیل عسر و حرج: درخواست زن به‌خودی‌خود مهریه را ساقط نمی‌کند.
- طلاق با وکالت در طلاق: مهریه باقی است مگر متن وکالت‌نامه یا توافق، بذل آن را شرط کرده باشد.
- طلاق توافقی: میزان مهریه تابع توافق زوجین است.
- طلاق خلع: زن مالی را برای طلاق بذل می‌کند و ممکن است آن مال تمام یا بخشی از مهریه باشد.
- ابراء یا بخشش معتبر قبلی: اثر آن به متن و نوع عمل حقوقی بستگی دارد.
مبنای قانونی مهریه چیست؟
ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی مقرر می‌کند به مجرد عقد، زن مالک مهر می‌شود و می‌تواند در آن تصرف کند. پس منشأ مهریه خود عقد نکاح است، نه اینکه چه کسی بعدها دادخواست طلاق می‌دهد.
اگر زن به دلیل عسر و حرج طلاق بخواهد مهریه می‌گیرد؟
بله، اصل مهریه باقی است. اگر زن بتواند عسر و حرج را طبق ماده ۱۱۳۰ اثبات کند، درخواست طلاق او به‌تنهایی موجب از بین رفتن مهریه نیست. ممکن است وصول مهریه در پرونده‌ای جداگانه پیگیری شود و وضعیت مالی زوج، اعسار یا تقسیط بر نحوه وصول اثر بگذارد.
اگر زن حق طلاق داشته باشد مهریه چه می‌شود؟
داشتن وکالت در طلاق، مهریه را خودکار ساقط نمی‌کند. باید متن سند بررسی شود. برخی وکالت‌نامه‌ها اختیار بذل مقدار معینی از مهریه را برای اجرای طلاق پیش‌بینی می‌کنند و برخی چنین شرطی ندارند.
در طلاق توافقی مهریه چطور تعیین می‌شود؟
در طلاق توافقی، زوجین می‌توانند درباره پرداخت کامل مهریه، بخشی از آن، تقسیط یا بذل توافق کنند. هیچ قاعده‌ای وجود ندارد که زن برای طلاق توافقی حتماً کل مهریه را ببخشد.
طلاق خلع چه تفاوتی دارد؟
در طلاق خلع، زن به دلیل کراهتی که از شوهر دارد مالی به او می‌دهد تا طلاق واقع شود. این مال می‌تواند تمام یا بخشی از مهریه یا مال دیگری باشد. بنابراین اگر در یک پرونده زن بخشی از مهریه را بذل کرده، باید دید این بذل در چه قالب و با چه عبارتی انجام شده است.
اگر زن خانه را ترک کرده باشد مهریه از بین می‌رود؟
خیر. ترک منزل یا حتی اختلاف درباره تمکین، در اصل مالکیت زن بر مهریه اثر مستقیم ندارد. تمکین بیشتر در نفقه و برخی آثار زوجیت اهمیت پیدا می‌کند. البته در هر پرونده ممکن است ادعاهای مالی یا قراردادی دیگری وجود داشته باشد.
اگر زن رابطه نامشروع داشته باشد مهریه ساقط می‌شود؟
صرف محکومیت کیفری یا ادعای رابطه نامشروع، قاعده‌ای برای سقوط خودکار مهریه ایجاد نمی‌کند. مهریه دینی مستقل است و از بین رفتن آن نیازمند مبنای حقوقی مانند پرداخت، ابراء، بذل معتبر یا سایر اسباب سقوط تعهد است.
آیا دادگاه طلاق زن، مهریه را همان‌جا تعیین می‌کند؟
در رویه قضایی، قلمرو ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده در طلاق به درخواست زن با پرونده طلاق به درخواست مرد یکسان تلقی نشده است. برای جلوگیری از ابهام اجرایی، در بسیاری از پرونده‌ها مطالبه مهریه باید به‌طور مستقل و صریح پیگیری شود.
چه زمانی زن واقعاً مهریه را از دست می‌دهد؟
- وقتی مهریه را دریافت کرده باشد؛
- وقتی آن را با عمل حقوقی معتبر ابراء یا ساقط کرده باشد؛
- وقتی در قالب بذل یا صلح معتبر نسبت به تمام یا بخشی از آن اقدام کرده باشد؛
- در موارد خاص قانونی که میزان استحقاق با وضعیت نکاح و نزدیکی مرتبط می‌شود؛ نه صرف درخواست طلاق.
مطالب مرتبط
منابع قانونی این راهنما
- ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی درباره مالکیت زن بر مهریه؛
- مواد مربوط به طلاق خلع و مبارات در قانون مدنی؛
- مواد ۱۱۳۰ و ۱۱۱۹ درباره عسر و حرج و شروط ضمن عقد؛
- رویه قضایی درباره قلمرو ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده در طلاق به درخواست زوجه.
سؤالات متداول
اگر زن درخواست طلاق کند آیا باید مهریه را ببخشد؟
خیر. بخشیدن مهریه شرط عمومی طلاق از طرف زن نیست و به نوع طلاق و توافق‌های پرونده بستگی دارد.
اگر زن حق طلاق داشته باشد مهریه به او تعلق می‌گیرد؟
بله، اصل مهریه باقی است مگر سند وکالت یا توافق دیگری بذل یا اسقاط تمام یا بخشی از آن را مقرر کرده باشد.
اگر زن ناشزه باشد مهریه از بین می‌رود؟
خیر. عدم تمکین می‌تواند بر نفقه اثر بگذارد، اما مهریه به‌طور خودکار ساقط نمی‌شود.
آیا زن می‌تواند هم طلاق بخواهد و هم مهریه را اجرا بگذارد؟
اصل این دو حق مستقل است؛ اما نحوه و زمان پیگیری باید با توجه به نوع طلاق و وضعیت پرونده برنامه‌ریزی شود.
