چک بلامحل در قانون یعنی چه؟
وقتی صادرکننده در تاریخ مندرج در چک وجه کافی ندارد یا به نحوی باعث عدم پرداخت می‌شود، ممکن است موضوع «صدور چک بلامحل» مطرح شود. اما برای مسئولیت کیفری باید شرایط قانون صدور چک، مهلت شکایت و موارد استثنای ماده ۱۳ بررسی شوند؛ هر چک برگشتی الزاماً جرم نیست.
ارکان اصلی صدور چک بلامحل
- صدور چک توسط شخص دارای حساب یا نماینده مجاز؛
- عدم تأمین وجه یا ایجاد وضعیتی که پرداخت ممکن نباشد؛
- صدور گواهی عدم پرداخت؛
- وجود شرایط کیفری و رعایت مهلت‌های ماده ۱۱.
مجازات چک بلامحل
ماده ۷ اصلاحی ۱۴۰۳ مجازات را بر اساس مبلغ چک تعیین می‌کند. برای مبالغ پایین‌تر حبس تا شش ماه و برای مبالغ بالاتر مجازات شدیدتر تا دو سال حبس و ممنوعیت از داشتن دسته‌چک پیش‌بینی شده است. جزئیات مبلغی در مقاله مجازات چک برگشتی آمده است.
چه چک‌هایی بلامحل هستند اما جرم کیفری ندارند؟
ماده ۱۳ مواردی مانند چک سفیدامضا، مشروط، تضمینی، بدون تاریخ و وعده‌دار را در صورت اثبات از تعقیب کیفری خارج می‌کند. بنابراین ممکن است چک برگشت بخورد و همچنان از مسیر حقوقی قابل مطالبه باشد، ولی جرم صدور چک بلامحل تحقق پیدا نکند.
مهلت مهم: برای شکایت کیفری، دارنده باید ظرف شش ماه از تاریخ چک به بانک مراجعه و سپس ظرف شش ماه از گواهی عدم پرداخت شکایت کند. از دست رفتن این مهلت، جنبه کیفری را از بین می‌برد.
چک از حساب بسته
اگر شخص با علم به بسته بودن حساب چک صادر کند، ماده ۱۰ رفتار او را در حکم صدور چک بلامحل دانسته و حداکثر مجازات ماده ۷ را مقرر کرده است.
آیا برای چک بلامحل حتماً باید شکایت کیفری کرد؟
خیر. اگر هدف اصلی وصول وجه است، اجراییه ماده ۲۳، اجرای ثبت یا دادخواست حقوقی ممکن است مناسب‌تر باشند. شکایت کیفری فقط یکی از ابزارهاست و انتخاب آن باید با نوع چک و وضعیت دارایی صادرکننده هماهنگ باشد.
پرداخت وجه بعد از برگشت چه اثری دارد؟
پرداخت کامل وجه، جلب رضایت دارنده یا فراهم کردن امکان پرداخت می‌تواند بر تعقیب کیفری و ادامه پرونده اثر بگذارد. مرحله‌ای که پرونده در آن قرار دارد تعیین می‌کند اثر دقیق پرداخت چیست.
برای مراحل طرح شکایت، مقاله شکایت چک برگشتی و برای تشخیص حقوقی/کیفری، مقاله چک حقوقی یا کیفری را ببینید.
اگر برای انتخاب مسیر اقدام، تفسیر قانون یا بررسی اسناد چک نیاز به ارزیابی دقیق دارید، می‌توانید از مشاوره حقوقی چک استفاده کنید یا صفحه وکیل چک را ببینید.
سؤالات متداول
چک بلامحل همان چک برگشتی است؟
در عرف نزدیک‌اند، اما از نظر کیفری هر چک برگشتی الزاماً مشمول جرم صدور چک بلامحل نیست.
چک تضمینی بلامحل کیفری است؟
اگر تضمینی بودن ثابت شود، طبق ماده ۱۳ تعقیب کیفری صدور چک بلامحل منتفی است.
بعد از گذشت مهلت کیفری می‌توان پول را گرفت؟
بله. از بین رفتن حق شکایت کیفری لزوماً اصل طلب را از بین نمی‌برد.
منابع حقوقی
- مواد ۷، ۱۰، ۱۱ و ۱۳ قانون صدور چک.
