درخواست صدور اجراییه چک از دادگاه چگونه است؟
دارنده چک در صورت وجود شرایط ماده ۲۳ قانون صدور چک می‌تواند با گواهی عدم پرداخت از دادگاه صالح درخواست صدور اجراییه کند. این اقدام با «دادخواست مطالبه وجه» تفاوت دارد؛ در درخواست اجراییه، هدف ورود مستقیم به مرحله اجراست و دادگاه ابتدا شرایط قانونی چک را بررسی می‌کند.
این راهنما روی بخش عملی کار تمرکز دارد: چه شرایطی لازم است، چه مدارکی آماده کنیم، درخواست را به کدام مرجع بدهیم، چه مواردی باعث رد یا توقف مسیر می‌شوند و بعد از صدور اجراییه چه اتفاقی می‌افتد.
شرایط درخواست صدور اجراییه چک
- صدور گواهی عدم پرداخت معتبر از بانک؛
- مشروط نبودن وصول وجه در متن چک؛
- قید نشدن «بابت تضمین» در متن چک؛
- صادر نشدن گواهی عدم پرداخت به علت دستور موضوع ماده ۱۴؛
- احراز سمت دارنده برای درخواست اجرا.
اصلاح یک اشتباه رایج: برای درخواست اجراییه مستقیم ماده ۲۳، «مهلت شش‌ماهه» به‌عنوان قاعده عمومی وجود ندارد. بازه‌های شش‌ماهه‌ای که در قانون صدور چک مطرح می‌شوند عمدتاً به حفظ حق شکایت کیفری مربوط‌اند. بنابراین نباید این دو مسیر با هم مخلوط شوند.
مدارک لازم برای درخواست اجراییه
| مدرک | کاربرد |
|---|---|
| اصل یا مشخصات چک | شناسایی سند و مبلغ مورد درخواست |
| گواهی عدم پرداخت | اثبات عدم وصول و بررسی علت برگشت |
| مدارک هویتی دارنده | احراز هویت و سمت درخواست‌کننده |
| مدارک انتقال چک | در صورت انتقال، برای احراز زنجیره انتقال و سمت |
| قرارداد پایه | در پرونده‌هایی که احتمال تضمینی یا مشروط بودن مطرح است |
مراحل ثبت درخواست صدور اجراییه چک
- دریافت گواهی عدم پرداخت از بانک؛
- بررسی شرایط ماده ۲۳ و آماده‌سازی مدارک؛
- تنظیم درخواست با مشخصات طرفین، مبلغ چک و خواسته صدور اجراییه؛
- ثبت درخواست از طریق خدمات الکترونیک قضایی و ارجاع به دادگاه صالح؛
- بررسی شرایط توسط دادگاه و در صورت احراز، صدور اجراییه؛
- ابلاغ به صادرکننده و شروع مهلت ۱۰ روزه؛
- در صورت عدم پرداخت، ادامه عملیات اجرا و شناسایی اموال.
دادگاه صالح برای صدور اجراییه چک کدام است؟
صلاحیت محلی باید با توجه به قواعد آیین دادرسی، اقامتگاه طرفین، محل بانک و اوضاع پرونده بررسی شود. چون انتخاب مرجع اشتباه ممکن است باعث ارجاع پرونده و اتلاف زمان شود، در پرونده‌هایی که چک در شهر دیگری صادر یا برگشت شده، بهتر است محل صالح قبل از ثبت نهایی کنترل شود.
نمونه متن درخواست صدور اجراییه چک
خواسته: صدور اجراییه نسبت به مبلغ چک و متعلقات قانونی در حدود ماده ۲۳ قانون صدور چک.
شرح: اینجانب دارنده چک شماره … به مبلغ … عهده بانک … هستم. چک در تاریخ مقرر به بانک ارائه و به علت … منتهی به صدور گواهی عدم پرداخت دارای کد رهگیری … شده است. با توجه به وجود شرایط مقرر در ماده ۲۳ قانون صدور چک، تقاضای صدور اجراییه نسبت به کسری مبلغ چک و متعلقات قانونی مورد استدعاست.
این نمونه فقط ساختار کلی است. اگر چک بابت قرارداد، تضمین یا رابطه پیچیده‌ای صادر شده، متن درخواست باید با اسناد همان پرونده هماهنگ شود.
بعد از صدور اجراییه چه می‌شود؟
پس از ابلاغ، صادرکننده ۱۰ روز فرصت دارد مبلغ مورد مطالبه را بپردازد، رضایت دارنده را جلب کند یا مالی معرفی کند. در صورت عدم اقدام، عملیات اجرا می‌تواند ادامه پیدا کند و حسب مورد شناسایی و توقیف اموال مطرح شود.
چه زمانی به‌جای اجراییه، دادخواست مطالبه وجه بهتر است؟
اگر چک مشروط یا تضمینی است، درباره اصل بدهی اختلاف جدی وجود دارد، یا استفاده از ماده ۲۳ با مانع روبه‌روست، ممکن است دادخواست مطالبه وجه چک مسیر مناسب‌تری باشد. در دعوای حقوقی، دادگاه به اصل استحقاق، قرارداد پایه و دفاعیات طرف مقابل رسیدگی می‌کند.
برای مقایسه کلی مسیرها، راهنمای مراحل وصول چک برگشتی و برای مفهوم کلی اجرا، مقاله اجراییه چک را ببینید.
قبل از ثبت درخواست، مدارک چک را بررسی کنید
یک عبارت در متن چک یا قرارداد می‌تواند تعیین کند ماده ۲۳ قابل استفاده هست یا نه. اگر درباره تضمینی یا مشروط بودن چک تردید دارید، قبل از ثبت درخواست اسناد را بررسی کنید.
سؤالات متداول
آیا درخواست اجراییه چک همان دادخواست مطالبه وجه است؟
خیر. درخواست اجراییه موضوع ماده ۲۳ برای ورود مستقیم به اجراست؛ دادخواست مطالبه وجه یک دعوای حقوقی برای رسیدگی به اصل استحقاق و صدور حکم است.
آیا برای درخواست اجراییه مهلت شش‌ماهه داریم؟
مهلت شش‌ماهه مربوط به شکایت کیفری است و نباید به‌عنوان مهلت عمومی درخواست اجراییه ماده ۲۳ تلقی شود.
آیا بعد از اجراییه می‌توان اموال صادرکننده را توقیف کرد؟
در صورت عدم پرداخت و با رعایت مقررات اجرا، شناسایی و توقیف اموال قابل توقیف می‌تواند پیگیری شود.
منبع حقوقی
- قانون صدور چک با اصلاحات بعدی؛ به‌ویژه ماده ۲۳.
