آخرین بررسی حقوقی: مهر ۱۴۰۵
اگر زن و شوهر درباره اصل جدایی و موضوعات اصلی مثل مهریه، حضانت، نفقه و جهیزیه توافق داشته باشند، مسیر طلاق توافقی از نظر حقوقی روشن‌تر از طلاق یک‌طرفه است؛ اما هنوز باید چند مرحله قانونی طی شود. در سال ۱۴۰۵، مهم‌ترین تغییر عملی نسبت به سال‌های قبل این است که سامانه قدیمی «تصمیم» عملاً جای خود را به سامانه مسیر داده و فرآیند مشاوره پیش از طلاق از این مسیر پیگیری می‌شود.
در این مقاله فقط روی مراحل طلاق توافقی از شروع تا ثبت در دفترخانه تمرکز می‌کنیم. اگر می‌خواهید ابتدا بدانید طلاق توافقی دقیقاً چیست و تکلیف مهریه، نفقه، اجرت‌المثل و حضانت چه می‌شود، مقاله طلاق توافقی چیست؟ را بخوانید.
مراحل طلاق توافقی در یک نگاه
- توافق درباره اصل طلاق و موضوعات مالی و فرزندان؛
- ثبت درخواست و نوبت مشاوره در سامانه مسیر؛
- شرکت در جلسات مشاوره خانواده و دریافت گزارش مربوط؛
- ثبت دادخواست طلاق توافقی و ارجاع پرونده به دادگاه خانواده؛
- بررسی توافق‌ها و صدور گواهی عدم امکان سازش؛
- تعیین وضعیت بارداری و تکمیل مدارک لازم برای ثبت؛
- مراجعه به دفتر رسمی طلاق در مهلت قانونی و ثبت نهایی طلاق.
مرحله اول: توافق کامل قبل از شروع پرونده
اولین مرحله واقعی طلاق توافقی قبل از ورود به سامانه یا دادگاه شروع می‌شود. زن و شوهر باید مشخص کنند درباره چه موضوعاتی توافق دارند و چه چیزهایی هنوز محل اختلاف است. توافق ناقص می‌تواند بعداً باعث توقف یا طولانی‌شدن پرونده شود.
- مهریه: پرداخت، بذل، تقسیط یا باقی‌ماندن بخشی از آن؛
- نفقه و سایر مطالبات مالی؛
- اجرت‌المثل ایام زوجیت؛
- جهیزیه و وسایل مشترک؛
- حضانت فرزند؛
- نحوه و زمان ملاقات فرزند؛
- نفقه و هزینه‌های درمانی و تحصیلی فرزند؛
- نحوه حضور در دادگاه و دفترخانه و هرگونه وکالت لازم.
بهتر است این توافق‌ها از همان ابتدا مکتوب و شفاف باشند. عبارت‌های مبهم مثل «مهریه بعداً توافق می‌شود» یا «حضانت با توافق طرفین خواهد بود» ممکن است در مرحله دادگاه یا بعد از طلاق مشکل ایجاد کنند.
مرحله دوم: ثبت درخواست مشاوره در سامانه مسیر
طبق ماده ۲۵ قانون حمایت خانواده، در طلاق توافقی موضوع باید به مرکز مشاوره خانواده ارجاع شود. در رویه جاری سال ۱۴۰۵، این مرحله در بسیاری از استان‌ها از طریق سامانه مسیر انجام می‌شود؛ سامانه «تصمیم» که در سال‌های قبل استفاده می‌شد، عملاً از فرآیند جدید کنار رفته است.
در این مرحله اطلاعات هویتی، نوع درخواست، محل سکونت و اطلاعات مربوط به زوجین ثبت می‌شود و برای مرکز مشاوره نوبت گرفته می‌شود. ممکن است جزئیات اجرایی با توجه به استان یا حوزه قضایی متفاوت باشد.
مرحله سوم: شرکت در جلسات مشاوره خانواده
هدف جلسات مشاوره این است که امکان ادامه زندگی مشترک بررسی شود و اگر زوجین همچنان بر جدایی اصرار داشته باشند، موارد توافق آن‌ها برای ادامه مسیر روشن شود. قانون عدد ثابتی برای همه پرونده‌ها به‌عنوان تعداد جلسات مقرر نکرده است؛ تعداد و فاصله جلسات می‌تواند با توجه به مرکز و شرایط زوجین متفاوت باشد.
در طلاق توافقی اصل بر این است که هر دو نفر در فرآیند مشاوره حضور و مشارکت داشته باشند. در شرایط خاص، امکان استفاده از وکیل یا نماینده با حدود اختیارات مناسب باید جداگانه بررسی شود.
مرحله چهارم: ثبت دادخواست طلاق توافقی
پس از تکمیل مرحله مشاوره و دریافت گزارش یا نظریه لازم، دادخواست طلاق توافقی از طریق خدمات الکترونیک قضایی ثبت و پرونده به دادگاه خانواده ارجاع می‌شود. در این دادخواست باید توافق‌های اصلی زوجین روشن باشد.
اگر در این مرحله یکی از طرفین از اصل جدایی منصرف شود یا درباره موضوع مهمی مثل مهریه یا حضانت اختلاف جدیدی ایجاد شود، پرونده ممکن است دیگر با همان ساختار طلاق توافقی قابل ادامه نباشد.
مدارک لازم برای طلاق توافقی
مدارک دقیق ممکن است با توجه به وضعیت پرونده متفاوت باشد، اما معمولاً این موارد اهمیت دارند:
- کارت ملی و شناسنامه زوجین؛
- سند ازدواج یا رونوشت معتبر آن؛
- گزارش یا نتیجه مرحله مشاوره خانواده؛
- متن توافق درباره مهریه، نفقه، حضانت، ملاقات و سایر حقوق؛
- وکالت‌نامه، اگر وکیل در پرونده حضور دارد؛
- مدارک لازم درباره وضعیت بارداری در مرحله ثبت طلاق؛
- هر سند دیگری که توافق‌های مالی یا وضعیت فرزند را روشن می‌کند.
مرحله پنجم: رسیدگی در دادگاه خانواده
دادگاه توافق زوجین و گزارش مشاوره را بررسی می‌کند و در صورت فراهم بودن شرایط قانونی، مطابق ماده ۲۶ قانون حمایت خانواده گواهی عدم امکان سازش صادر می‌کند.
در طلاق توافقی، برخلاف بسیاری از طلاق‌های غیرتوافقی، موضوع به داوری موضوع مواد ۲۷ و ۲۸ قانون حمایت خانواده ارجاع نمی‌شود؛ محور اصلی همان مشاوره خانواده و بررسی توافق‌های زوجین است.
آیا برای طلاق توافقی جلسه دادگاه برگزار می‌شود؟
نحوه رسیدگی می‌تواند با توجه به شعبه، حضور وکیل، کامل بودن مدارک و رویه حوزه قضایی متفاوت باشد. نباید فرض کرد در همه پرونده‌ها حتماً یک جلسه حضوری مفصل برگزار می‌شود یا برعکس، هیچ حضوری لازم نیست. ملاک، دستور شعبه و وضعیت همان پرونده است.
مرحله ششم: مشخص شدن وضعیت بارداری
ماده ۳۱ قانون حمایت خانواده مقرر کرده که برای ثبت طلاق، گواهی پزشک ذی‌صلاح درباره وجود یا عدم وجود جنین ارائه شود، مگر اینکه زوجین بر وجود جنین اتفاق نظر داشته باشند. بنابراین این موضوع معمولاً پیش از ثبت نهایی در دفترخانه باید تعیین تکلیف شود.
مرحله هفتم: مراجعه به دفتر رسمی طلاق
بعد از قطعی‌شدن گواهی عدم امکان سازش، زوجین باید در مهلت قانونی به دفتر رسمی طلاق مراجعه کنند. مطابق ماده ۳۴ قانون حمایت خانواده، گواهی عدم امکان سازش برای تسلیم به دفترخانه سه ماه از تاریخ ابلاغ رأی قطعی یا قطعی‌شدن رأی اعتبار دارد.
اگر گواهی در مهلت مقرر به دفترخانه تسلیم نشود یا تشریفات بعدی طبق قانون تکمیل نگردد، ممکن است اعتبار آن از بین برود. تبصره ماده ۳۴ نیز تصریح می‌کند اگر گواهی صادرشده بر اساس توافق زوجین به حکم قانون بی‌اعتبار شود، توافق‌هایی که مبنای آن گواهی بوده‌اند نیز ملغی می‌شوند.
طلاق توافقی از شروع تا پایان چقدر طول می‌کشد؟
زمان قطعی و یکسانی برای همه پرونده‌ها وجود ندارد. نوبت مشاوره، تعداد جلسات، کامل بودن توافق‌ها، حجم کار شعبه و زمان دفترخانه همگی مؤثرند. اگر می‌خواهید عوامل مؤثر بر مدت پرونده را جداگانه بررسی کنید، مقاله مدت زمان طلاق توافقی را بخوانید.
آیا مراحل طلاق توافقی با وکیل فرق می‌کند؟
اصل مراحل قانونی تغییر نمی‌کند، اما در صورت وجود وکالت‌نامه با اختیارات کافی، وکیل می‌تواند بخش مهمی از امور قضایی را پیگیری کند. این موضوع به‌ویژه زمانی مهم است که یکی از زوجین خارج از شهر یا خارج از کشور باشد یا امکان حضور مستمر نداشته باشد.
برای آشنایی با خدمات مربوط می‌توانید صفحه وکیل طلاق توافقی را ببینید.
اشتباهات رایج در مراحل طلاق توافقی
- شروع پرونده بدون توافق روشن درباره مهریه و فرزند؛
- استفاده از نمونه توافق‌نامه اینترنتی بدون تطبیق با شرایط واقعی؛
- تصور اینکه سامانه تصمیم همچنان مسیر اصلی سال ۱۴۰۵ است؛
- بی‌توجهی به مهلت اعتبار گواهی عدم امکان سازش؛
- فرض اینکه بخشیدن کل مهریه شرط الزامی طلاق توافقی است؛
- نوشتن توافق مبهم درباره حضانت و ملاقات فرزند.
سؤالات متداول درباره مراحل طلاق توافقی
اولین مرحله طلاق توافقی در سال ۱۴۰۵ چیست؟
بعد از رسیدن به توافق اولیه، مرحله مشاوره خانواده آغاز می‌شود که در رویه فعلی از سامانه مسیر پیگیری می‌شود.
آیا بدون مشاوره می‌توان مستقیم دادخواست طلاق توافقی داد؟
ماده ۲۵ قانون حمایت خانواده ارجاع طلاق توافقی به مرکز مشاوره خانواده را الزامی کرده است؛ بنابراین نمی‌توان این مرحله را به‌طور کلی حذف‌شده فرض کرد.
بعد از گواهی عدم امکان سازش تا چه زمانی فرصت مراجعه به دفترخانه داریم؟
برای تسلیم گواهی به دفتر رسمی طلاق، قانون مهلت سه‌ماهه در نظر گرفته است.
اگر در بین مراحل یکی از زوجین منصرف شود چه می‌شود؟
چون مبنای پرونده توافق دو طرف است، انصراف یکی از زوجین می‌تواند ادامه طلاق توافقی را متوقف کند و طرف دیگر باید در صورت تمایل، مسیر قانونی مستقل خود را بررسی کند.
جمع‌بندی
مراحل طلاق توافقی در سال ۱۴۰۵ از توافق اولیه شروع می‌شود، با مشاوره خانواده و ثبت دادخواست ادامه پیدا می‌کند و پس از صدور گواهی عدم امکان سازش در دفتر رسمی طلاق به پایان می‌رسد. مهم‌ترین نکته این است که پیش از شروع، توافق‌های مالی و مربوط به فرزند کاملاً روشن باشند و پس از صدور گواهی نیز مهلت قانونی ثبت طلاق از دست نرود.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و برای تعیین مسیر دقیق یک پرونده باید اسناد و شرایط همان پرونده بررسی شود.
