چک امانی چیست؟
چک امانی چکی است که برای نگهداری یا استفاده محدود و مشخص در اختیار شخص دیگری قرار می‌گیرد و قرار است پس از تحقق هدف یا پایان رابطه مسترد شود. صرف اینکه چک بابت ضمانت داده شده، آن را خودکار «امانی» نمی‌کند؛ رابطه امانی باید از قرارداد، رسید یا سایر قرائن قابل اثبات باشد.
تفاوت چک امانی و چک ضمانت
| موضوع | چک امانی | چک ضمانت |
|---|---|---|
| هدف | نگهداری یا استفاده محدود و قابل استرداد | تضمین اجرای یک تعهد |
| حق استفاده | فقط در حدود توافق امانی | پس از تحقق شرایط ضمانت |
| ریسک کیفری سوءاستفاده | در صورت تحقق عناصر ماده ۶۷۴ ممکن است خیانت در امانت مطرح شود | تضمینی بودن به‌تنهایی جرم ایجاد نمی‌کند |
آیا چک امانی قابل برگشت زدن است؟
بانک از حیث موجودی و شرایط پرداخت چک را بررسی می‌کند و ممکن است گواهی عدم پرداخت صادر کند؛ اما اینکه دارنده از نظر قراردادی یا کیفری حق ارائه چک داشته یا نه، موضوعی جداست. اگر استفاده از چک برخلاف توافق امانی باشد، صادرکننده می‌تواند دفاع حقوقی و در صورت وجود عناصر لازم، شکایت خیانت در امانت را بررسی کند.
چطور امانی بودن چک را ثابت کنیم؟
- رسید تحویل چک با ذکر «امانی» و علت تحویل؛
- قرارداد یا الحاقیه؛
- پیام‌ها و مکاتبات طرفین؛
- اظهارنامه مطالبه استرداد؛
- اسناد انجام تعهد یا پایان رابطه‌ای که چک برای آن سپرده شده بود.
صرف نوشتن «امانی» بعد از اختلاف کافی نیست. بهترین حالت این است که از زمان تحویل چک، هدف، شرایط استفاده و تکلیف استرداد به صورت مکتوب مشخص باشد.
اگر دارنده چک امانی را وصول کند چه کنیم؟
- مدارک رابطه امانی را جمع‌آوری کنید؛
- اگر اصل چک هنوز نزد دارنده است، استرداد آن را مطالبه کنید؛
- اگر اجراییه صادر شده، امکان توقف عملیات اجرایی را بررسی کنید؛
- اگر استفاده برخلاف امانت با عناصر ماده ۶۷۴ منطبق است، شکایت کیفری خیانت در امانت را بررسی کنید.
راهنمای خیانت در امانت چک و استرداد لاشه چک را نیز ببینید.
چک امانی صیادی باید ثبت شود؟
اگر برگه از دسته‌چک‌های جدید صیادی است، ماهیت امانی باعث حذف الزام ثبت صدور در سامانه نمی‌شود. اگر قرار است مالکیت چک به شخص دیگری منتقل شود، مقررات انتقال صیادی نیز باید رعایت شود.
آیا چک امانی شکایت کیفری چک بلامحل دارد؟
باید ماهیت واقعی صدور و شرایط ماده ۱۳ قانون صدور چک بررسی شود. اگر چک در واقع تضمینی یا مشروط بوده، ممکن است جنبه کیفری صدور چک بلامحل وجود نداشته باشد. این موضوع با شکایت احتمالی خیانت در امانت علیه دارنده متفاوت است.
اگر چک را امانی می‌دهید، رسید دقیق بگیرید
نام چک، مبلغ، علت تحویل، شرایط استفاده و زمان استرداد را همان روز مکتوب کنید.
سؤالات متداول
چک امانی همان چک ضمانت است؟
خیر. ممکن است یک چک همزمان ویژگی‌های هر دو را داشته باشد، اما امانی بودن و تضمینی بودن مفاهیم متفاوتی‌اند.
استفاده از چک امانی همیشه خیانت در امانت است؟
خیر. باید رابطه امانی، شرط استفاده، رفتار برخلاف توافق و سایر عناصر ماده ۶۷۴ اثبات شوند.
چک امانی صیادی نیاز به ثبت دارد؟
اگر چک از دسته‌چک‌های جدید صیادی است، صدور آن باید مطابق مقررات در سامانه ثبت شود.
منابع حقوقی
- ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات).
- مواد ۱۳ و ۲۱ مکرر قانون صدور چک.
