خسارت تأخیر تأدیه چک از چه تاریخی محاسبه می‌شود؟
بر اساس رأی وحدت رویه شماره ۸۱۲ هیأت عمومی دیوان عالی کشور، در مورد وجه چک، مبدأ محاسبه خسارت تأخیر تأدیه اصولاً تاریخ چک است، نه تاریخ مطالبه یا تاریخ ثبت دادخواست. این قاعده به دلیل مقررات خاص چک با قاعده عمومی ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی تفاوت دارد.
خسارت تأخیر تأدیه برای جبران کاهش ارزش طلب پولی در فاصله سررسید تا پرداخت مطرح می‌شود. در پرونده چک، تاریخ شروع، نحوه محاسبه، پرداخت‌های جزئی، اعسار و تقسیط می‌توانند روی مبلغ نهایی اثر بگذارند.
مبنای قانونی خسارت تأخیر چک چیست؟
مقررات خاص چک و رأی وحدت رویه ۸۱۲ مبنای اصلی محاسبه از تاریخ چک هستند. بنابراین در یک دعوای مطالبه وجه چک، بهتر است خواسته خسارت تأخیر تأدیه نیز به‌طور صریح و متناسب با وضعیت پرونده درج شود.
آیا برای گرفتن خسارت باید حتماً اظهارنامه بفرستیم؟
در مورد چک، به دلیل مقررات خاص و رأی وحدت رویه ۸۱۲، مبدأ خسارت به تاریخ چک گره خورده است و الزاماً به ارسال اظهارنامه برای ایجاد مبدأ محاسبه وابسته نیست. با این حال، اظهارنامه می‌تواند برای اثبات موضع طرفین یا سایر اختلافات پرونده مفید باشد.
اعسار و تقسیط چه اثری روی خسارت دارد؟
رأی وحدت رویه شماره ۸۲۴ مقرر کرده است که وقتی اعسار محکوم‌علیه به موجب حکم دادگاه ثابت شود، محاسبه خسارت تأخیر تأدیه وجه چک از تاریخ ثبوت اعسار متوقف می‌شود. اگر برای بدهی مهلت یا اقساط تعیین شود و بدهکار در پرداخت اقساط تأخیر کند، نسبت به اقساط معوق حسب مورد دوباره خسارت مطرح می‌شود.
مثال: اگر چک در تاریخ مشخصی سررسید شده ولی بعداً حکم قطعی اعسار صادر شود، خسارت تا تاریخ ثبوت اعسار بر اساس قواعد مربوط بررسی می‌شود و از آن تاریخ به بعد وضعیت مطابق رأی وحدت رویه ۸۲۴ تغییر می‌کند.
خسارت تأخیر چک صیادی و چک قدیمی فرق دارد؟
صرف صیادی یا غیرصیادی بودن، قاعده اصلی مبدأ خسارت را عوض نمی‌کند؛ اما نوع سند، تاریخ صدور، نحوه انتقال، رابطه تجاری و دفاعیات طرفین می‌تواند در نتیجه پرونده مؤثر باشد. به همین دلیل چک‌های قدیمی یا منتقل‌شده بهتر است جداگانه بررسی شوند.
چطور خسارت تأخیر را در دادخواست مطالبه کنیم؟
در دادخواست معمولاً اصل مبلغ چک، خسارت تأخیر تأدیه، هزینه دادرسی و حسب مورد حق‌الوکاله مطالبه می‌شود. برای ساختار عملی دادخواست، راهنمای دادخواست مطالبه وجه چک را ببینید.
پرداخت بخشی از مبلغ چه اثری دارد؟
اگر صادرکننده بخشی از بدهی را پرداخت کرده باشد، محاسبه باید با توجه به مانده دین و تاریخ پرداخت‌های جزئی انجام شود. اسناد و رسیدهای هر پرداخت باید در پرونده نگهداری شوند تا مبلغ مطالبه‌شده بیش از مانده واقعی نباشد.
آیا در اجراییه مستقیم هم خسارت تأخیر وصول می‌شود؟
اجراییه ماده ۲۳ نسبت به کسری مبلغ چک و حق‌الوکاله وکیل شرایط خاص خود را دارد. برای مطالبه بعضی متعلقات از جمله خسارت تأخیر، ممکن است حسب وضعیت پرونده مسیر قضایی جداگانه لازم باشد. به همین دلیل باید بین «اصل وجه قابل اجرا» و «متعلقات قابل مطالبه» تفکیک شود.
برای انتخاب مسیر مناسب، اسناد پرونده را یک‌جا بررسی کنید
نوع چک، گواهی عدم پرداخت، قرارداد پایه، وضعیت اموال و اقدامات قبلی می‌توانند نتیجه را تغییر دهند. اگر پرونده شما مبلغ قابل توجهی دارد یا بین چند مسیر مردد هستید، بررسی اولیه می‌تواند از اقدام اشتباه جلوگیری کند.
سؤالات متداول
خسارت تأخیر چک از تاریخ سررسید است یا دادخواست؟
طبق رأی وحدت رویه ۸۱۲، مبدأ اصولاً تاریخ چک است.
آیا بعد از اعسار هم خسارت ادامه دارد؟
طبق رأی وحدت رویه ۸۲۴، از تاریخ ثبوت اعسار محاسبه خسارت متوقف می‌شود؛ اما در اقساط معوق ممکن است شرایط متفاوت باشد.
برای خسارت چک باید آن را در دادخواست بخواهیم؟
برای جلوگیری از اختلاف، بهتر است خسارت تأخیر و سایر متعلقات به‌صورت روشن در خواسته و شرح دادخواست درج شوند.
منابع حقوقی
- رأی وحدت رویه شماره ۸۱۲ هیأت عمومی دیوان عالی کشور.
- رأی وحدت رویه شماره ۸۲۴ هیأت عمومی دیوان عالی کشور.
- قانون صدور چک و ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی.
